Kva kontroll er det med dei norske forskingsreaktorane?

DSA  kontrollerer verksemda ved dei to forskingsreaktorane på fleire måtar.

Sist oppdatert: 25. august 2020 12:21

KORT FORTALT

DSA gjennomfører regelmessige tilsyn ved IFE for å sjå til at verksemda blir driven på ein sikker måte, som minimerar risikoen for IFE sitt eige personell, men også menneske i nærområdet og miljøet. 

Vi fører ulike typar tilsyn, blant anna med reaktortryggleik, safeguards og fysisk sikring

Reaktortryggleik

Hovudmålet for tryggleiken ved ein atomreaktor er å hindre situasjonar som kan skade menneske og miljø frå utslepp av radioaktivitet til omgjevnadane. Tryggleiken ved ein reaktor kjem an på fleire faktorar, der det tekniske designet til reaktoren og den menneskelege faktoren er to av dei viktigaste. Ein atomreaktor har fleire parallelle tryggleikssystem, og viss eit sviktar, vil eit anna ta over.

Reaktortryggleiken har utvikla seg i takt med at ein har fått meir kunnskap om reaktordrift, og framfor alt dei lærdommane ein har fått frå dei større ulykkene som har skjedd.

Fysisk sikring og safeguards 

Ved dei norske forskingsreaktorane bruker ein materiale som kan nyttast til sabotasje eller terrorisme dersom det hamnar i feil hender. Dette gjeld radioaktivt avfall og spesielt materiale som kan nyttast til å utvikle kjernevåpen: uran, plutonium og thorium.

Forskingsreaktorane og tilknytte anlegg kan også bruke til ikkje-deklarerte aktivitetar, som for eksempel våpenformål.

DSA gjennomfører tilsyn ved forskingsreaktorane for å sikre at det er innført tiltak som hindrar at slikt materiale hamnar i feil hender. Kontrollen vert gjort på to måtar, ved safeguards og fysisk kontroll. 

Safeguards

Med safeguards meiner ein kontroll med materiale som blant anna kan brukast til å lage atomvåpen. Dette gjeld uran (både opprika, naturleg og utarma), plutonium og thorium. Noreg har gjennom ikkje-spreiingsavtalen frå 1970 og andre internasjonale avtalar forplikta seg til å ha kontroll med kor mykje uran, plutonium og thorium som heile tida er i landet og kor det finst.

DSA er ansvarleg for denne kontrollen i Noreg.

Kontrollen inneber blant anna oppteljing, prøvetaking, kontroll og rekneskapsføring med uran, plutonium og thorium. Det inngår også informasjon om bygningar sin konstruksjon, informasjon om type aktivitet, forsking mm., som er viktige tiltak for å verifisere at det ikkje går føre seg ikkje-deklarerte aktivitetar.

DSA gjennomfør safeguards-inspeksjonar ved norske forskingsreaktorar fleire gonger årleg. Dei fleste av inspeksjonane blir gjennomført saman med IAEA, både melde og umelde inspeksjonar.

Fysisk sikring

Den andre pilaren er fysisk sikring av radioaktivt avfall og spesielt material som kan nyttast til å utvikle kjernevåpen: uran, plutonium og thorium, og dei anlegga der materialet er.

Fysisk sikring har fått økt merksemd dei siste åra på bakgrunn av generelt auka fokus på terror og sabotasje. Truslar spenner frå ulovleg inntrenging og tjuveri, spionasje og sabotasje til reine terrorhandlingar. Reint teknisk består fysisk sikring i åtgangskontroll, overvaking, alarmanlegg og vakthald. 

Norge har forplikta seg gjennom ein internasjonal traktat på dette området, Konvensjonen om fysisk vern av nukleært materiale og nukleære anlegg, som er implementert i norsk lovverk. 

Meir informasjon

Dei store atomulykkene:

Fant du det du lette etter?
Vi svarer desverre ikke på disse meldingene, men bruker det til å optimalisere siden.